میلگرد خرک و کاربرد آن
میلگردها انواع مختلفی دارند که هرکدام در بخش خاصی از سازه مورد استفاده قرار میگیرند. یکی از انواع پرکاربرد در آرماتوربندی فونداسیون، میلگرد خرک است که بهعنوان یک المان کمکی برای ایجاد فاصله و تثبیت شبکههای آرماتور استفاده میشود. این مقطع در بخش سازهای اصلی نقشی ندارد، اما در پایدارسازی و حفظ فاصله بین مشهای فوقانی و تحتانی فونداسیون بسیار مهم است. در فرآیند ساختوساز، به مجموعه این نوع المانهای کمکی در کنار بتن، بتن مسلح گفته میشود که نقش مهمی در افزایش مقاومت سازه در برابر نیروهای کششی و فشاری دارد. در این مطلب به بررسی میلگرد خرک میپردازیم.
میلگرد خرک چیست؟
آرماتور خرک یکی از انواع میلگردهایی است که در آرماتوربندی فونداسیون به کار میرود. این میلگرد نقش سازهای ندارد، بلکه برای تثبیت و حفظ موقعیت مش بالایی فونداسیون استفاده میشود. پس از اجرای مش تحتانی، آرماتور خرک به صورت عمودی روی آن نصب میشود تا فاصله استاندارد بین مش فوقانی و تحتانی حفظ شود و استحکام لازم در زمان بتنریزی تأمین شود.
کاربرد میلگرد خرک
حال نوبت به بیان کاربرد میلگرد خرک رسیده است. همان طور که پیشتر گفتیم میلگرد خرک کاربرد سازهای ندارد و فقط برای حد فاصل مش بالایی و پایینی استفاده میشود. با کمک آرماتور خرک مش بالایی تا قبل از بتنریزی مستحکم و پایدار میماند.
از دیگر کاربرد میلگرد خرک ، استفاده بیشتر در نواحی که میلگرد تقویتی زیاد میباشد و باید فواصل میلگردهای خرک را کم کرد. اگر خرکها را روی بتن مگر قرار دهید امکان دارد رطوبت از خرکها به میلگردهای اصلی نفوذ کند و دچار زنگزدگی شود. اگر دچار زنگزدگی شود قطر آماتورها بیشتر میشود و باعث ایجاد ترک و توسعه آن در بتن شود. پس دقت داشته باشید که میلگرد خرک نباید روی بتن مگر، قرار گیرد.
متاسفانه گاهی میبینیم که بعضی از ساختمان سازها برای اینکه از اسپیسرها کمتر استفاده کنند، میلگرد خرک را روی بتن مگر قرار میدهند. در این مواقع، بار مش بالایی به واسطه خرکها به بتن مگر انتقال مییابد که در این صورت به اسپیسرهای کمتری نیاز است. با این کار باعث زنگزدگی میلگردها میشوند.
کاربرد میلگرد خرک در اجرای فونداسیون
برای درک بهتر کاربرد خرک ساختمانی در فونداسیون لازم است مراحل اجرای پی را بهصورت کلی مرور کنیم، زیرا این نوع میلگرد در یک مرحله مشخص از آرماتوربندی مورد استفاده قرار میگیرد و نقش مهمی در تثبیت شبکه میلگردها دارد. در کنار این موضوع، آگاهی از قیمت میلگرد نیز برای برآورد دقیق هزینههای پروژه و انتخاب مقاطع مناسب اهمیت زیادی دارد.
- در اجرای فونداسیون، ابتدا بتن مگر اجرا میشود تا سطحی صاف، تمیز و بدون تماس مستقیم بتن اصلی با خاک ایجاد شود. این لایه معمولاً با عیار پایین (حدود 100 تا 150 کیلوگرم سیمان در هر مترمکعب) و ضخامت 10 تا 15 سانتیمتر اجرا میشود و بستر مناسبی برای آرماتوربندی فراهم میکند.
- در مرحله بعد، آرماتوربندی و میلگردگذاری فونداسیون انجام میشود. در این مرحله، شبکه میلگردهای تحتانی و فوقانی چیده میشود. میلگرد خرک دقیقاً در همین بخش وارد عمل میشود و بهعنوان یک المان کمکی، وظیفه ایجاد فاصله استاندارد بین مش تحتانی و مش فوقانی را بر عهده دارد. به این ترتیب، موقعیت میلگردها در بتن حفظ شده و ضخامت پوشش بتنی بهدرستی رعایت میشود. رعایت این نکته اهمیت زیادی دارد، زیرا جایگذاری اشتباه خرک میتواند باعث کاهش کیفیت اجرای فونداسیون شود.
- پس از آن، قالببندی فونداسیون انجام میشود که بسته به نوع پروژه میتواند با آجر یا قالبهای تختهای صورت گیرد. در این مرحله باید دقت شود که قالبها بهدرستی روغنکاری شوند و هیچگونه آلودگی یا تماس مستقیم با میلگردها ایجاد نشود، زیرا این موضوع میتواند بر چسبندگی بتن و میلگرد تأثیر منفی بگذارد.
- در نهایت، بتنریزی پی با استفاده از بتن آماده انجام میشود، چرا که حجم بالای بتن فونداسیون امکان ساخت دستی آن را محدود میکند. پس از گیرش و کسب مقاومت لازم، قالبها باز میشوند و باید مراقبت شود که ضربهای به بتن یا آرماتورها وارد نشود.
در مجموع، خرک ساختمانی اگرچه نقش سازهای مستقیم ندارد، اما در کنار سایر انواع میلگرد مورد استفاده در فونداسیون، نقش مهمی در اجرای اصولی و دقیق آرماتوربندی ایفا میکند و به افزایش کیفیت نهایی سازه کمک میکند.
ابعاد و طول میلگرد خرک در فونداسیون
در پیهای گسترده یا رادیه اینکه عرض خرکها چقدر باشد مهم نیست، به طور معمول در این پیها عرض خرک را تقریباً ۱ تا ۱،۵ متر در نظر میگیرند.
در فوندانسیون نواری برای مشخص کردن عرض خرک، نخست باید عرض فوندانسیون نواری را بدانیم. اگر کاور بتن فوندانسیون نواری را برابر با ۵ سانتیمتر در نظر بگیرید عرض خرکها را به صورت باید زیر محاسبه کنید:
۲ ×ضخامت کاور بتن – عرض فونداسیون نواری = عرض میلگرد خرک
به طور مثال اگر عرض فونداسیون نواری ۱۰۰ سانتیمتر باشد، ۱۰۰ را منحای دو برابر ضخامت کاور که میشود ۲×۵ یعنی ۱۰ که عرض خرک برابر ۹۰ سانتیمتر میشود. اگر عرض میلگرد خرک را کمتر از این فرمول در نظر بگیرید، آرماتورهای طولی کناری مش بالایی، جایی برای قرار گیری نخواهند داشت.
ارتفاع خرکها نیز باید بهگونهای محاسبه شود که میزان کاور بتن برای آرماتورهای بالایی کافی باشد. به کاربردن این محصول به عنوان میلگرد خرک مناسب است و برای محاسبه ارتفاع میلگرد خرک از فرمول زیر استفاده میشود. به این صورت که:
ضخامت فوندانسیون منهای هر یک از موارد زیر:
- صخامت کاور بتون فوقانی
- ضخامت کاور بتون تحتانی
- قطر آرماتورهای طولی و عرضی مش بالایی
- قطر آرماتورهای طولی و عرضی مش پایینی
البته شایان ذکر است که روش محاسبه بالا برای فوندانسیونهای وسیع که دارای دو لایه مش با چشمههای کوچک هستند، میباشد.
همان طور که میدانید در فونداسیونهای نواری آرماتور طولی روی آرماتور عرضی قرار میگیرد زیرا پایههای میلگرد خرک در امتداد آرماتورهای طولی پی هستند و باید روی آرماتور عرضی که پایینتر است قرار داده شوند. با توجه به این موضوع ارتفاع آنها با فرمول زیر محاسبه میشود:
ضخامت فونداسیون منهای هر یک از موارد زیر:
- ضخامت کاور بتن فوقانی
- ضخامت کاور بتن تحتانی
- قطر آرماتورهای طولی و عرضی مش فوقانی
- قطر آرماتور عرضی مش تحتانی
حال میرسیم به ابعاد پایهها یا همان پاشنه خرکها، ابعاد آنها متغیر است و با توجه به ارتفاع خرک بین ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر میباشد. اما بهتر است ابعاد پایهها را ۵۰ سانتیمتر در نظر بگیرید.
پس میتوان گفت کاربرد میلگرد خرک در بتنریزی کف و ایجاد فوندانسیون برای اینکه شبکههای کنار هم را قرار دهیم از میلگرد خرک استفاده میشود تا فاصله تنظیم شود. با توجه به ساختار خرک ، شبکهها را در فاصلهای نسبت به یکدیگر ثابت میکند.
نکات کلیدی میلگرد خرک در فونداسیون
در زمان آرماتوربندی ساختمان و اجرای خرک در فونداسیون نکاتی وجود دارد که باید به آن توجه شود. بهتر است در حین خواندن نکات مهم میلگرد خرک، با جدول وزن میلگرد که نشاندهنده وزن میلگردها در سایزهای مختلف است، آشنا شوید. برای اجرای خرک فونداسیون باید به نکات زیر توجه شود:
- بیشترین فاصله بین میلگرد خرک باید ۱.۵ متر باشد.
- به طور معمول سایز میلگرد خرک یک یا دو شماره کوچکتر از آرماتور بالایی در نظر گرفته میشود. اما توصیه میکنیم میلگرد خرک با آرماتور فوقانی هم قطر باشد.
- سایز میلگرد خرک وابسته به عمق فوندانسیون است. به عبارتی هر چقدر عمق پی بیشتر باشد قطر میلگرد خرک نیز بیشتر باید باشد ولی به طور کلی قطر میلگرد خرک از ۱۴ میلیمتر نباید کمتر باشد.
- برای اینکه میلگرد خرک همه آرماتورهای بالایی را بتواند روی خود نگهدارد باید عرض مناسبی داشته باشد تا این موضوع ممکن شود.
- در مواردی که آرماتورهای تقویتی زیاد است تعداد میلگرد خرک نیز باید بیشتر شود.
- از آنجایی که میلگرد خرک، سازهای نیست مقدار آن نیز به وسیله طراح سازه مشخص نمیشود. به طور معمول میزان میلگرد خرک را پیمانکار مشخص کرده و در لیست آرماتورهای لازم قرار میدهد.
- برای اینکه در زمان رفتوآمد افراد و بتنریزی آرماتورها جابهجا نشوند، توصیه میکنیم همه آرماتورهای طولی مش بالایی به وسیله سیم آرماتوربندی به میلگرد خرک بسته شوند.
چگونه با اجرای دقیق میلگرد خرک، دقت بتنریزی فونداسیون را افزایش دهیم؟
اجرای صحیح میلگرد خرک در فونداسیون، تأثیر مستقیمی بر کیفیت آرماتوربندی و عملکرد نهایی سازه دارد. انتخاب ابعاد مناسب، رعایت فاصله استاندارد و توجه به جزئیات اجرایی، از مهمترین مواردی است که در زمان استفاده از این المان کمکی باید در نظر گرفته شود. در بسیاری از پروژهها، میلگرد خرک در کنار سایر المانهای تقویتی مانند خاموت نقش مکمل در تثبیت شبکه میلگردها ایفا میکند.
از نظر ابعادی، میلگرد خرک معمولاً با توجه به ضخامت فونداسیون و فاصله بین مش تحتانی و فوقانی انتخاب میشود تا بتواند بهدرستی بار شبکه میلگرد را منتقل و حفظ کند. فاصلهگذاری خرکها نیز باید بهگونهای باشد که از تغییر شکل یا نشست شبکه آرماتور جلوگیری کند و یکنواختی در سطح آرماتوربندی حفظ شود.
در مرحله اجرا، میلگرد خرک باید بهصورت اصولی بین دو شبکه میلگرد قرار گیرد و بهخوبی در جای خود تثبیت شود تا در زمان بتنریزی جابهجا نشود. همچنین رعایت همراستایی آن با سایر اجزای آرماتور مانند خاموتها اهمیت دارد، زیرا این هماهنگی باعث افزایش دقت اجرا و بهبود عملکرد سازه در برابر نیروهای وارده میشود.
