هزینه تولید فولاد زیر فشار دوگانه؛ گرانی آهن اسفنجی و ناترازی گاز
به گزارش آهن آنلاین؛ افزایش قیمت آهن اسفنجی در معاملات بورس کالا و احتمال محدودیت گاز در ماه‌های سرد سال، اقتصاد تولید در کوره‌های قوس الکتریکی را با چالش تازه‌ای مواجه کرده است. در شرایطی‌که بخش عمده ظرفیت فولادسازی ایران بر پایه آهن اسفنجی توسعه یافته، افزایش هزینه تامین این محصول و احتمال اختلال در عرضه آن می‌تواند هزینه تولید فولادسازان را تحت فشار قرار دهد. در چنین فضایی، قراضه آهن می‌تواند به‌عنوان گزینه‌ای برای کاهش وابستگی به آهن اسفنجی مطرح شود؛ هرچند محدودیت‌های کیفی و ساختاری بازار آن، افزایش مصرف را با موانعی مواجه می‌کند.
فشار آهن اسفنجی بر هزینه تولید
روند معاملات بورس کالا نشان می‌دهد تامین آهناسفنجی در ماه‌های اخیر با افزایش هزینه همراه بوده است. خرید زودهنگام فولادی‌ها برای تولید شمش قبل از محدودیت‌های گازی مسببات افزایش قیمت آهن آلات را فراهم کرد. در واقع فولادی‌ها قبل از آغاز فصل سرما به استقبال آن رفتند. درنتیجه تحولات هفته‌های اخیر نسبت قیمت آهن اسفنجی به شمش فولاد در بورس کالا به ۶۵درصد رسید. در برخی معاملات نیز رقابت خریداران از ۲۰ تا ۳۰درصد فراتر رفت و برای محصول فولاد سبزوار رقابت ۴۱درصدی نسبت‌به قیمت پایه ثبت شد.
افزایش این نسبت‌به معنای محدودتر شدن فاصله قیمت ماده اولیه و محصول نهایی است. البته این فاصله را نمی‌توان معادل سود فولادساز دانست؛ چراکه هزینه‌هایی مانند برق، الکترود گرافیتی، مواد نسوز و نیروی انسانی نیز باید در محاسبات لحاظ شوند. بااین‌حال، رشد سهم آهن اسفنجی از ارزش شمش می‌تواند حاشیه تبدیل فولادسازان را تحت فشار قرار دهد.
زمستان در انتظار فولادسازان
در کنار افزایش قیمت، وابستگی تولید آهن اسفنجی به گاز طبیعی، ریسک دیگری برای زنجیره فولاد ایجاد کرده است. گاز در واحدهای احیای مستقیم صرفا نقش سوخت ندارد و در فرآیند شیمیایی احیای سنگ‌آهن نیز استفاده می‌شود. بنابراین محدودیت آن می‌تواند تولید آهن اسفنجی را تحت‌تاثیر قرار دهد.
بررسی گزارش‌های ماهانه ۱۱ تولیدکننده آهن اسفنجی و هفت تولیدکننده فولاد خام در سامانه کدال نشان می‌دهد که در مهرماه هنوز افت فراگیر تولید ناشی از محدودیت‌های زمستانی مشاهده نشده است. تولید آهن اسفنجی شرکت‌های بررسی‌شده نسبت‌به شهریور ۷درصد کاهش یافت و از یک‌میلیون و ۵۵۰هزار تن به یک‌میلیون و ۴۴۰هزار تن رسید. در مقابل، تولید فولاد خام ۵درصد افزایش داشت و مصرف گاز ۹ شرکت نیز ۴درصد رشد کرد.
بااین‌حال، عملکرد شرکت‌ها یکسان نبود. فولاد کاوه جنوب کیش و فولاد هرمزگان به‌ترتیب کاهش ۲۴ و ۲۲درصدی تولید آهن اسفنجی را تجربه کردند. مصرف گاز هر دو شرکت نیز ۲۴درصد کاهش یافت. در فولاد هرمزگان، تولید اسلب از ۱۴۱هزار تن به ۷۴هزار تن رسید و مصرف برق نیز ۳۷درصد افت کرد. تولید بریکت صبا فولاد خلیج‌فارس هم ۲۸درصد کاهش یافت.
در مقابل، تولید آهن اسفنجی فولاد خوزستان ۱۹درصد و تولید فولاد خام آن ۳۹درصد افزایش داشت. تولید فولاد خام خراسان و جهان فولاد سیرجان نیز به‌ترتیب ۴۴ و ۴۷درصد رشد کرد. این تفاوت عملکرد نشان می‌دهد افت تولید مهرماه هنوز به یک محدودیت سراسری تبدیل نشده است.
بااین‌حال، تجربه سال گذشته تصویر متفاوتی از ماه‌های سرد ارائه می‌کند. تولید آهن اسفنجی ۱۱ شرکت مورد بررسی از مهر تا دی سال گذشته ۴۱درصد کاهش یافت و مصرف گاز ۹ شرکت نیز افت ۴۹درصدی داشت. تولید آهن اسفنجی فولاد خراسان در این دوره از ۱۳۲هزار تن به ۸۱۶ تن رسید. بنابراین احتمال نمایان شدن آثار جدی‌تر محدودیت گاز در گزارش‌های آذر و دی‌ماه امسال وجود دارد.
قراضه؛ راهکار کاهش ریسک
در چنین شرایطی، افزایش سهم قراضه در ترکیب شارژ کوره‌های قوس می‌تواند بخشی از وابستگی به آهن اسفنجی را کاهش دهد. استفاده از قراضه، نیاز به تولید آهن اسفنجی در حلقه بالادست را کمتر می‌کند و درنتیجه بخشی از ریسک ناشی از محدودیت گاز را از زنجیره فولاد دور نگه می‌دارد. بااین‌حال، مزیت اقتصادی این ماده به قیمت خرید آن وابسته نیست.
قراضه برخلاف آهن اسفنجی از کیفیت یکنواختی برخوردار نیست. تفاوت در ترکیب شیمیایی، میزان ناخالصی و مشخصات فیزیکی می‌تواند بازده ذوب را تغییر دهد و هزینه آماده‌سازی و کنترل کیفیت را افزایش دهد. به همین دلیل، ارزان‌تر بودن قراضه در زمان خرید به معنای کاهش هزینه تولید شمش نیست. از سوی‌دیگر، توسعه مصرف این ماده به ایجاد شبکه‌های منظم جمع‌آوری، تفکیک و فرآوری نیاز دارد. عرضه قراضه نیز به فعالیت صنایعی مانند ساختمان و خودرو وابسته است و رکود این بخش‌ها می‌تواند جریان بازگشت قراضه به بازار را محدود کند.
در نهایت، مسئله صنعت فولاد ایران جایگزینی کامل آهن اسفنجی با قراضه نیست، بلکه دستیابی به ترکیبی است که هزینه تولید و ریسک تامین را همزمان کاهش دهد. ازاین‌رو، کارخانه‌های فولادی برای انتخاب اقتصادی‌تر باید علاوه‌بر قیمت خرید، بازده فلزی، مصرف برق، هزینه آماده‌سازی و کیفیت محصول نهایی را نیز مقایسه کنند. توسعه بازار قراضه در کنار تامین پایدار آهن اسفنجی می‌تواند انعطاف‌پذیری صنعت فولاد را دربرابر نوسانات قیمت و محدودیت انرژی افزایش دهد.
