کابل افشان چیست و چه تفاوتی با کابل مفتول دارد؟

در سیم‌کشی ساختمانی و صنعتی، انتخاب نوع کابل تاثیر زیادی بر دوام، ایمنی و عملکرد صحیح سیستم برق‌رسانی دارد. کابل افشان یکی از گزینه‌های پرکاربرد در این حوزه است که به‌دلیل انعطاف‌پذیری بالا، در مسیرهایی که نیاز به خم‌شدن و جابه‌جایی سیم برق وجود دارد بکار می‌رود. در مقابل، مفتول ویژگی‌های متفاوتی از نظر ساختار، انعطاف‌پذیری و موارد استفاده دارد. شناخت تفاوت‌های این دو مدل به شما کمک می‌کند باتوجه‌به شرایط و نیاز پروژه، نمونه مناسب‌تری انتخاب کنید.

کابل افشان چیست؟

در بسیاری از پروژه‌ها برای انتقال برق  به مدلی نیاز است که قابلیت استفاده در فضاهای مختلف را داشته باشد. کابل افشان یکی از بهترین نمونه‌ها محسوب می‌شود. این مدل از چند رشته سیم نازک تشکیل شده است که در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. هرکدام از این رشته‌ها، پوشش عایق مخصوص خود را دارند تا از تماس سیم‌ها با یکدیگر جلوگیری شود. مجموعه این رشته‌های عایق‌شده نیز درون یک روکش بیرونی مشترک قرار می‌گیرد.

تعداد رشته‌های داخل کابل باتوجه‌به نوع و کاربرد آن ممکن است دو، سه، چهار یا تعداد بیشتری باشد. جنس این رشته‌ها معمولاً از مس است، اما برخی مدل‌ها با سیم آلومینیومی هم ساخته می‌شوند. روکش بیرونی نیز علاوه‌بر اینکه رشته‌های داخلی را در کنار هم نگه می‌دارد، از آن‌ها دربرابر عوامل محیطی و آسیب‌های احتمالی محافظت می‌کند.

انواع کابل افشان

براساس ساختار، جنس سیم‌های داخلی، شکل ظاهری، کاربرد و سایز، کابل افشان به چند گروه تقسیم می‌شوند که در ادامه به معرفی آن‌ها می‌پردازیم:

• کابل افشان آلومینیومی

سیم‌های داخلی این مدل به جای مس از آلومینیوم ساخته می‌شوند که همین مورد هزینه و وزن کابل را کاهش می‌دهد. به‌همین دلیل، این نمونه در برخی شبکه‌های توزیع و انتقال برق مورد استفاده قرار می‌گیرد. 

• کابل افشان شیلددار

در این مدل، یک لایه محافظ به نام شیلد در اطراف سیم‌ها قرار می‌گیرد. این لایه می‌تواند به شکل بافته‌شده یا فویلی باشد و معمولاً از مس یا آلومینیوم ساخته می‌شود. وجود شیلد باعث می‌شود کابل کمتر تحت تاثیر نویز و اختلالات الکترومغناطیسی قرار بگیرد.

• کابل افشان نسوز

در محیط‌هایی که کابل در معرض حرارت بالا قرار دارد، از مدل نسوز استفاده می‌شود. روکش این مدل از مواد مقاوم در برابر حرارت و آتش تولید می‌شود و درمقابل عواملی مانند خوردگی، فرسایش و تغییرات آب‌وهوایی به‌راحتی دچار خرابی نمی‌شود. 

• کابل افشان دریایی

برای انتقال برق در محیط‌های آبی طراحی شده است. برخلاف کابل‌های معمولی، این مدل دربرابر عوامل محیطی مانند نفوذ آب، فشار محیط، برخورد با سنگ و لنگر مقاومت بالایی دارد و عملکرد خود را از دست نمی‌دهد. 

• کابل افشان نرم

برای کاربردهایی تولید شده است که کابل در زمان استفاده باید جابه‌جا شود. داخل این مدل معمولاً از مس استفاده می‌شود؛ زیرا این فلز نسبت به آلومینیوم قابلیت خم‌شدن بیشتری دارد. 

• کابل افشان قدرت

برای انتقال و تامین انرژی الکتریکی در مدارهای مختلف، کابل افشان قدرت بکار گرفته می‌شود. در ساختار آن از رشته‌های مس آنیل‌شده استفاده شده که به‌صورت منظم در کنار یکدیگر قرار گرفته و تابیده شده‌اند. همچنین، عایق PVC/A به‌عنوان یکی از لایه‌های محافظ روی این رشته‌ها قرار می‌گیرد و از آن‌ها در برابر عوامل مختلف محافظت می‌کند.

کابل افشان تخت

در برخی از مدل‌های کابل افشان، رشته‌های داخلی به‌صورت موازی و کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. این طراحی برای مکان‌هایی که فضای نصب محدودی دارد یا کابل باید در مسیرهای خاصی حرکت کند، مناسب است. این نمونه معمولاً با مس و عایق PVC تولید می‌شود. به‌طور کلی، باتوجه به تنوع مدل‌های افشان ممکن است هنگام انتخاب بین سیم و نوع کابل، دچار سردرگمی شود. به‌همین دلیل، بررسی تفاوت کابل افشان و سیم افشان می‌تواند به شناخت بهتر کاربرد و ساختار هرکدام کمک کند.

انواع کابل افشان براساس سایز

این مدل در ضخامت و تعداد رشته‌های مختلف تولید می‌شود که انتخاب نوع آن به مقدار جریان موردنیاز و نوع مصرف بستگی دارد. برخی از سایزهای رایج این مدل شامل ۲ در ۱.۵، ۲ در ۴، ۲ در ۶، ۳ در ۲.۵، ۴ در ۱، ۴ در ۲.۵، ۴ در ۶ و ۴ در ۱۰ هستند. سایزهای کوچک‌تر اغلب در مواردی مانند تجهیزات جانبی مورد استفاده قرار می‌گیرند و مقاطع بزرگ‌تر برای انتقال توان اصلی، تغذیه موتورها و سیستم‌های پرمصرف در صنایع مختلف به کار می‌روند.

انواع روکش‌های کابل افشان

باتوجه‌به شرایط محیطی، میزان انعطاف‌پذیری و نوع کاربرد، روکش‌ کابل افشان از مواد مختلفی ساخته می‌شود که برخی از آن‌ها عبارتند از:

• روکش PVC؛ یکی از رایج‌ترین گزینه‌ها است و به‌دلیل عایق‌کاری مناسب و قیمت اقتصادی در سیم‌کشی ساختمان و لوازم خانگی استفاده می‌شود.
• روکش لاستیکی؛ انعطاف‌پذیری و مقاومت بالایی در شرایط سخت محیطی دارد.
• روکش پلی‌اتیلن؛ مقاومت دربرابر رطوبت و عوامل محیطی باعث شده پلی‌اتیلن نیز در تولید برخی کابل‌های افشان مورد استفاده قرار گیرد.
• روکش LSZH؛ این نوع روکش در هنگام سوختن، دود و گازهای سمی کمتری تولید می‌کند. به‌همین‌دلیل برای فضاهایی که ایمنی دربرابر آتش اهمیت بیشتری دارد، بکار می‌رود.

استانداردهای کابل افشان کدامند؟

برای اطمینان از کیفیت، ایمنی و عملکرد مناسب کابل‌های افشان، تولید آن‌ها باید مطابق استاندارد انجام شود. مهم‌ترین استانداردهای مورد استفاده در این رابطه به شرح زیر هستند:

• ISIRI 3084: این استاندارد مشخصات، ویژگی‌های ساختاری و الزامات فنی مربوط به سیم‌ها و کابل‌های افشان را تعیین می‌کند.
• IEC 60228: استاندارد بین‌المللی مشخصات هادی‌های افشان از جمله کلاس 5 و 6 را تعیین می‌کند.
• ISIRI 607-06: برای مدل‌هایی با ولتاژ 300 تا 500 ولت و سطح مقطع 0.5، 0.75 و 1 میلی‌مترمربع کاربرد دارد.
• IEC 60227-06: استاندارد بین‌المللی مرتبط با کابل‌های عایق‌شده با PVC است و در نمونه‌های با ولتاژ 300 تا 500 ولت مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• ISIRI 607-02: در نمونه‌هایی با سیم تک رشته‌ای و ولتاژ نامی 450 تا 750 ولت باید الزامات این استاندارد رعایت شود.

مشخصات فنی کابل افشان

ولتاژ نامی این مدل معمولاً ۳۰۰ تا ۵۰۰ ولت است و امکان استفاده از آن در محیط‌های خشک و مرطوب وجود دارد. ساختار کابل افشان باعث می‌شود دربرابر خم‌شدن و پیچش مقاومت مناسبی داشته باشد و در مسیرهای کوتاه به‌راحتی مورد استفاده قرار گیرد. قطر خارجی کم و وزن نسبتاً سبک نیز از دیگر مشخصات فنی این مدل است.

از نظر ایمنی، بعضی مدل‌ها از روکش‌هایی برخوردار هستند که دربرابر شعله آتش مقاومت دارند. لازم به ذکر است برای شناسایی مشخصات کابل، یک کد متشکل از حروف و اعداد روی آن درج می‌شود که   اطلاعاتی مانند، مشخصات لایه، نوع هادی حفاظتی، سطح مقطع و ولتاژ اسمی را مشخص می‌کند.  در این کد، وجود حرف m در قسمت سوم و خانه دوم (چند رشته‌ای بودن هادی) نشان‌دهنده افشان بودن کابل است.

کاربردهای کابل افشان

به‌دلیل ساختار رشته‌ای و جابه‌جایی راحت، این نوع کابل در موقعیت‌های مختلف ساختمانی و صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد که در ادامه به مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• سیم‌کشی ساختمان؛ برای عبور از مسیرهای خاص و اجرای بخش‌هایی از تاسیسات الکتریکی ساختمان کاربرد دارد؛ البته برای مسیرهای بسیار طولانی معمولاً بکار نمی‌رود.
• اتصال دوشاخه؛ از دیگر موارد کاربرد کابل نوع افشان می‌توان به استفاده از آن برای اتصال لوازم خانگی‌های مختلف به دوشاخه برق اشاره کرد.
• پمپ‌های شناور؛ مدل‌های مخصوص دریایی و ضدآب برای تامین برق پمپ‌های شناور مورد استفاده در چاه‌های عمیق مناسب هستند.

• نیروگاه‌ها و مراکز توزیع برق؛ در بخش‌هایی از نیروگاه‌ها و مراکز مرتبط با توزیع و مصرف انرژی الکتریکی نیز کاربرد دارد.
• برق‌رسانی فضای باز؛ مقاومت مناسب، امکان استفاده از آن‌ها را در برق‌کشی محوطه ساختمان، باغ و ویلا فراهم می‌کند.

مزایا و معایب استفاده از کابل افشان

استفاده از این نمونه در بسیاری از پروژه‌ها به‌دلیل ساختار خاص هادی آن مزایای مختلفی دارد‌. اما در کنار این نقاط قوت، محدودیت‌هایی هم وجود دارد که هنگام انتخاب باید درنظر گرفته شوند.

مزایای کابل افشان

یکی از کلیدی‌ترین ویژگی‌های این کابل‌‌ها برخورداری از رشته‌های متعدد است. این مزیت موجب می‌شود تا قابلیت شکل‌دهی بالایی داشته باشد و به‌راحتی در مسیرهای سخت مورد استفاده قرار بگیرد. از دیگر مزایای این مدل که باعث شده استفاده از آن روزبه‌روز بیشتر شود می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نصب آسان؛ ماهیت رشته‌ای باعث می‌شود کابل به‌راحتی در مسیرهای پیچیده قرار بگیرد. این مورد، عملیات سیم‌کشی را تسهیل می‌کند و زمان و هزینه اجرا را کاهش می‌دهد.
• مناسب برای تجهیزات متحرک؛ این مورد برای استفاده در محیط‌های صنعتی که با لرزش یا جابه‌جایی مداوم همراه است، گزینه مناسبی محسوب می‌شود. ساختار آن به‌گونه‌ای است که فشارها و ضربات مکانیکی واردشده را به‌خوبی توزیع می‌سازد.
• جابجایی و فرم‌دهی راحت؛ انعطاف بالای این محصول، فرایند سیم‌کشی و تعمیرات را تسهیل می‌کند؛ به‌گونه‌ای که تغییر شکل و عبور دادن آن از مسیرهای تعیین‌شده به ابزار خاص یا نیروی فیزیکی زیادی نیاز ندارد.

معایب کابل افشان

در کنار مزایای فراوان، چند نکته منفی نیز در رابطه با کابل افشان وجود دارد؛ از جمله آنکه مقاومت الکتریکی آن معمولاً از هادی مفتولی بیشتر است. این مورد در برخی مواقع می‌تواند به گرم شدن و کاهش کارایی منجر شود. همچنین، اتصال رشته‌های نازک به ترمینال یا سرسیم باید با دقت انجام شود؛ زیرا اتصال نامناسب ممکن است باعث جرقه و آتش‌سوزی شود.

مهم‌ترین تفاوت‌های کابل افشان و مفتول

تفاوت این دو نمونه را می‌توان از نظر ساختار سیم داخلی، انعطاف‌پذیری، نحوه نصب و میزان تحمل جریان بررسی کرد. در کابل افشان، سیم داخلی از تعداد زیادی رشته نازک تشکیل شده است. این ساختار باعث می‌شود این مدل به‌راحتی خم شود و برای عبور از مسیرهای خاص گزینه مناسبی باشد.

در مقابل، نمونه مفتولی ساختار متفاوتی دارد و سیم داخلی آن یکپارچه است. در نتیجه، انعطاف‌پذیری کمتری دارد و برای نصب در مسیرهای مستقیم و ثابت بکار گرفته می‌شود. ساختار ساده‌تر این کابل باعث شده درمقابل فشار و ضربه مقاومت مناسبی داشته باشد.

از نظر انتقال جریان نیز این دو نوع تفاوت‌هایی دارند. کابل مفتول برای مسیرهای طولانی‌تر و جریان‌های بالاتر انتخاب مناسب‌تری است و افت ولتاژ کمتری دارد. در حالی‌که کابل افشان بیشتر در مسیرهای کوتاه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

عوامل موثر بر قیمت کابل افشان

عوامل مختلفی می‌توانند قیمت خرید این مدل را تحت‌تاثیر قرار دهند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها جنس و میزان خلوص مس به‌کاررفته در سیم داخلی است. هرچه کیفیت مس بالاتر باشد، رسانایی بهتر می‌شود و قیمت کابل افشان نیز افزایش پیدا می‌کند. سطح مقطع نیز در افزایش هزینه‌های تولید نقش دارد؛ چراکه برای تولید کابل‌های ضخیم‌تر به مواد اولیه بیشتری نیاز است.

عامل دیگر، نوع عایق و روکش آن است. به‌طور مثال روکش‌ PVC گزینه‌ای اقتصادی محسوب می‌شود، در حالی‌که عایق‌های مقاوم دربرابر حرارت، قیمت بالاتری دارند. علاوه‌بر این موارد، نوسانات بازار مس و نرخ ارز نیز روی قیمت‌ها اثرگذار هستند. در کنار همه این موارد، تولیدکننده، کیفیت ساخت و استانداردهای رعایت‌شده هم در تعیین قیمت این کابل نقش دارند.