تیرچه دوبل بتنی چیست و چه کاربردی دارد؟

تیرچه دوبل یا مضاعف از الزامات ساخت‌وسازهای مدرن است. جایی که تیرچه‌های معمولی توان تحمل بار را ندارند، مهندسان با اجرای تیرچه دوبل، طول عمر و ایمنی ساختمان را تضمین می‌کنند. این راهکار فنی که عمدتاً در دهانه‌های بلند یا برای تحمل بارهای زنده سنگین اتخاذ می‌شود، نقش به‌سزایی در ارتقای صلبیت دیافراگم سقف و کاهش لرزش‌های آزاردهنده ایفا می‌کند. بهره‌گیری از تیرچه مضاعف نه‌تنها ظرفیت خمشی سازه را به شکل چشم‌گیری افزایش می‌دهد، بلکه با کنترل دقیق تغییر مکان‌های میان‌مدت و بلندمدت، مانع از بروز ترک‌های احتمالی در نازک‌کاری زیر سقف می‌گردد. در این مطلب به بررسی تیرچه دوبل بتنی و نکات اجرایی آن می‌پردازیم.

تیرچه دوبل بتنی یا مضاعف چیست؟

در شرایطی که بار دینامیکی و نیروهای برشی زیاد باشند، نیاز هست که از تیرچه دوبل استفاده شود. در این روش، دو عدد تیرچه در کنار هم قرار می‌گیرند و در ترکیب با بتن، تحمل بار سازه را به نحو چشمگیری افزایش می‌دهند. به‌جز تحمل بار و نیروهای برشی، در شرایطی که فاصله دهانه‌ها زیاد باشد نیز بایستی از تیرچه دوبل یا مضاعف استفاده شود تا استحکام سازه به‌خوبی تأمین شود. درواقع، این متد تکمیلی برای تقویت سیستم‌های رایج تیرچه بلوک در دهانه‌های بالای ۴ متر یا بارهای زنده بیش از حد استاندارد طراحی شده است. به‌طورکلی، ازنظر آیین‌نامه مقررات ساختمانی طبق شرایط زیر مدیر پروژه موظف به اجرای تیرچه دوبل است:

• هر جا دهانه‌ای با عرض بیشتر از 4.5 متر داشته باشیم.
• بار زنده زیاد (به‌عنوان‌مثال 500 کیلوگرم بر مترمربع) که ناشی از عبور افراد یا تجهیزات باشد (مانند مراکز خرید).
• هر جا که دیوار روی سقف اجرا شود (برای جلوگیری از تغییر شکل سقف).
• در اطراف چاه‌های آسانسور یا بازشوهای بزرگ به‌دلیل جلوگیری از خمش.

رایج‌ترین کاربردهای تیرچه دوبل بتنی

اگر بخواهیم از کاربردهای تیرچه دوبل بگوییم، به‌طور خلاصه باید گفت که هر جا تیرچه‌های معمولی توان تحمل بار ساختمان را نداشته باشند، از مدل دوبل استفاده می‌شود. به‌عنوان‌مثال در پارکینگ‌ها که نیروی دینامیکی وارد بر سقف بسیار زیاد است، تیرچه دوبل بایستی به کار گرفته شود. همچنین در ساخت پل‌ها، سازه‌های عظیم، مراکز خرید وسیع، سوله‌ها و فضاهای بزرگ بدون ستون و ورزشگاه‌ها طبق مقررات باید از تیرچه دوبل بتنی استفاده شود.

 این مدل اجرا اگر چه نسبت به سایر روش‌ها مانند تیرچه کرومیت سرعت نصب کمتری دارد، اما استحکام ساختمان را به‌قدری بالا می‌برد که امکان ساخت سازه‌های عظیم را برای مهندسان فراهم می‌کند. اگر برای شما سوال است که تفاوت این متد با تیرچه کرومیت چیست؟، باید گفت تیرچه دوبل بتنی برخلاف مدل‌های کرومیت، با تکیه بر افزایش سطح مقطع بتن و فولاد، صلبیت سقف را در برابر لرزش‌های شدید بیمه می‌کند.

مزایا و معایب استفاده از تیرچه دوبل بتنی

در پروژه‌های ساختمانی، انتخاب روش مناسب برای افزایش مقاومت و تحمل بار سقف اهمیت زیادی در کیفیت نهایی سازه دارد. استفاده از سیستم‌های تقویتی در اجرای سقف، می‌تواند نقش مؤثری در بهبود عملکرد سازه و کاهش تنش‌های واردشده ایفا کند. تیرچه مضاعف به‌عنوان یک روش تقویت بار ساختمان، در کنار مزایای متعددی که ارائه می‌دهد، معایبی نیز دارد که در ادامه به بررسی آن‌ها می‌پردازیم:

مزایای تیرچه دوبل بتنی

• افزایش ظرفیت باربری ساختمان از طرق تقویت تیرچه‌ها
• بالا بردن ایمنی ساختمان در بلندمدت
• طول عمر حدوداً یک و نیم برابر تیرچه معمولی (30 تا 40 سال)
• کمک به تحمل بارهای غیرمنتظره وارده بر سقف و ساختمان
• کاهش تغییر شکل یا به‌ اصطلاح خیز سقف

معایب تیرچه دوبل بتنی

• بالاتر بودن هزینه نسبت به تیرچه معمولی
• سخت‌تر و پیچیده‌تر بودن اجرا
• زمان‌بر بودن اجرا

حداکثر دهانه تیرچه مضاعف

دهانه که به فاصله بین دو تیرچه یا دو ستون در سازه سقفی گفته می‌شود، استانداردهای خاص خود را دارد. فاصله بین این دهانه‌ها باتوجه‌به میزان بار وارد بر ساختمان و همچنین مواد و مصالح مورداستفاده و حتی نوع و سایز تیرچه‌ها می‌تواند متفاوت باشد. در حالتی که از تیرچه دوبل بتنی استفاده می‌شود، حداکثر این مقدار بایستی 8 متر باشد. این درحالی است که در اجرای سقف با تیرچه کرومیت و یا عرشه فولادی می‌توان این مقدار را تا حداکثر 12 متر نیز رساند. درهرصورت شرایط پروژه، بار مرده و زنده ساختمان و نوع مصالح، تعیین می‌کنند که حداکثر طول دهانه چقدر می‌تواند باشد تا استحکام ساختمان از دست نرود.  

نکات کلیدی هنگام استفاده از تیرچه دوبل در پروژه‌های ساخت‌وساز

زمانی که در یک پروژه نیاز به اجرای تیرچه دوبل هست، قطعاً با یک ساختمان ویژه با مساحت زیاد و یا کاربری‌های تجاری و صنعتی مواجه هستیم. در این شرایط حتماً بایستی بار زنده ساختمان در حداکثرترین حالت خود محاسبه شود. همچنین بار مرده ساختمان نیز باید در محاسبات در نظر گرفته شود. توجه کنید که اجرای بتن‌ریزی در تیرچه باید با نظارت مهندس ناظر و طبق ضوابط و آیین‌نامه‌های مربوطه صورت بگیرد تا از خطا در بتن‌ریزی و چینش تیرچه‌ها جلوگیری شود. همچنین حتماً هزینه‌های مربوط به اجرای تیرچه دوبل نیز پیش از اجرا به‌خوبی برآورد شوند. توجه کنید که به‌دلیل ضرورت استفاده از آرماتورهای عرضی در این نوع تیرچه، باید قیمت زیگزاگ تیرچه نیز به عنوان یک فاکتور کلیدی در برآورد هزینه‌های نهایی پروژه محسوب شده و در محاسبات مالی لحاظ گردد.