گریتینگ چییست؟ بررسی کاربردها و انواع گریتینگ

یکی از محصولات پرکاربرد در صنایع مختلف، گریتینگ است که به‌دلیل استحکام بالا، وزن مناسب و قابلیت عبور نور، هوا و سیالات، در بخش‌های مختلف پروژه‌های صنعتی و عمرانی به کار گرفته می‌شود. این محصول در ساخت کف‌پوش‌های صنعتی، راهروها، سکوهای دسترسی، پوشش کانال‌ها، سیستم‌های زهکشی و بسیاری از تأسیسات نفت، گاز و پتروشیمی نقش مهمی دارد. باتوجه‌به تنوع در متریال، روش تولید و ساختار ظاهری، گریتینگ در انواع مختلفی تولید می‌شود که هر یک متناسب با شرایط محیطی و نیاز پروژه، کاربرد ویژه‌ای دارند. آشنایی با انواع گریتینگ، ویژگی‌ها و موارد استفاده آن می‌تواند به انتخاب گزینه مناسب و افزایش بهره‌وری پروژه‌های صنعتی و ساختمانی کمک کند.

گریتینگ (grating) در واقع صفحه مشبکی است که در دو جنس فلزی و غیر فلزی با وزن سبک تولید می‌شود. جنس آن معمولا فولاد یا کامپوزیت است و اجزا آن بسته به کاربرد و خواص خواسته شده از میلگرد به عنوان رابط، تسمه به عنوان باربر و قاب به صورت شبکه‌های مستطیلی، مربعی، مثلثی و... تشکیل می‌شود.

گریتینگ چیست؟

در بسیاری از پروژه‌های صنعتی و عمرانی، گریتینگ (Grating) به‌عنوان یک صفحه مشبک کاربردی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این سازه معمولاً در دو نوع فلزی و غیرفلزی تولید می‌شوند و به دلیل وزن کم در کنار استحکام بالا، گزینه‌ای مناسب برای تحمل بار و عبور هوا و نور هستند. جنس این محصول، اغلب از فولاد، فلز یا کامپوزیت‌هایی مانند فایبرگلاس انتخاب می‌شود تا متناسب با شرایط محیطی عملکرد مناسبی داشته باشد. ساختار گریتینگ از اجزایی مانند تسمه‌های باربر، میلگردهای رابط و قاب تشکیل می‌شود که در قالب شبکه‌هایی با اشکال مختلف مانند مربعی، مستطیلی یا مثلثی کنار هم قرار می‌گیرند. این طراحی مشبک باعث می‌شود این سازه علاوه بر نقش سازه‌ای، عملکردی شبیه فیلتر برای نور و هوا نیز داشته باشد. قیمت گریتینگ به عواملی مانند وزن، جنس متریال، شکل شبکه، مشخصات فنی و نوع پوشش آن بستگی دارد. در بیشتر کاربردها، گریتینگ پس از تولید به روش دستی یا الکتروفورج، با پوشش گالوانیزه عرضه می‌شود تا مقاومت آن در برابر خوردگی افزایش یابد.

انواع گریتینگ

در پروژه‌های صنعتی، عمرانی و شهری، انتخاب نوع مناسب گریتینگ نقش مهمی در ایمنی، دوام سازه و بهینه‌سازی هزینه‌ها دارد. این سازه‌های مشبک بر اساس معیارهای مختلفی از جمله جنس، اجزا تشکیل‌دهنده، ظاهر، میزان تحمل بار و روش‌های تولید گریتینگ دسته‌بندی می‌شوند. تفاوت در اجزا و روش‌های تولید گریتینگ، ویژگی‌های فنی و حوزه کاربرد هر نوع را تعیین می‌کند. در ادامه، انواع گریتینگ را به‌صورت دسته‌بندی‌شده بررسی می‌کنیم.

انواع گریتینگ براساس جنس

از نظر متریال، گریتینگ در انواع مختلفی تولید می‌شود که هر یک ویژگی‌های مختص به خود را دارند. در ادامه انواع گریتنیگ از نظر جنس را بررسی می‌کنیم:

• گریتینگ فلزی

این محصول تولیدشده از فولاد (عمدتاً ST37)، آلومینیوم، چدن یا استنلس استیل است که معمولاً با پوشش گالوانیزه گرم یا سرد عرضه می‌شود. این نوع برای محیط‌هایی با بارگذاری بالا و شرایط صنعتی سخت مناسب است. در ادامه انواع گریتینگ فلزی نام برده شده است:

• گریتینگ گالوانیزه

طبق توضیحاتی که داده شد، گریتینگ گالوانیزه شبکه‌ای است برای افزایش مقاومت به خوردگی، رطوبت، ضربه، خراش و ایجاد زیبایی، به وسیله عنصر روی، پوشش گالوانیزه گرم ایجاد می‌شود. این نوع شبکه فلزی از تسمه در تسمه، تسمه در نیم‌تسمه و تسمه در میلگرد ساخته می‌شود. البته باید توجه شود که ساخت آن با استفاده از ورق گالوانیزه انجام نمی‌شود چون در مراحل ساخت به علت ایجاد جوش بدتر موجب خوردگی می‌شود، پس آن را در روی مذاب بعد از ساخت غوطه‌ور می‌کنند.

• گریتینگ آلومینیوم

آلومینیوم به علت وجود خواص منحصر به فرد خود به عنوان یکی از پرکاربردترین مواد در صنعت استفاده می‌شود. جرم حجمی پایین، نسبت مقاومت بالا به وزن آن، مقاومت در برابر خوردگی تحت شرایط مختلف جوی و محیط و …، آلومینیوم را به عنوان یک انتخاب مناسب جهت ساخت صفحات مشبک گریتینگ تبدیل کرده است. همچنین به علت وجود قابلیت بازیافت، سازگار با محیط زیست بوده و حتی ضایعات آلومینیوم از ارزش مادی بالایی برخوردار است. آلومینیوم دوام بالایی داشته و می‌توان سال‌ها بدون وجود نشانی از خوردگی یا پوسیدگی از آن استفاده کرد. از دیگر خصوصیات آن، غیر سمی بودن است که با جذب حداقل باکتری و ذرات آلوده، آن را به عنوان یک گزینه مناسب برای ساخت این سازه صنعتی، دریچه‌ها و کانال‌های فاضلاب و تصفیه خانه‌ها تبدیل کرده است. همچنین، از دیگر کاربردهای گریتینگ آلومینیوم، می‌توان به سکوهای حفاری دریایی، صنایع شیمیایی، کارخانه‌های کاغذسازی، صنعت گردشگری و زیباسازی شهر، معماری و ساختمان‌سازی اشاره کرد.

• گریتینگ فایبرگلاس

همانطور که اشاره شد برای کاربردهای خاص و با مقاومت بالا می‌توان به جای گریتینگ‌های فلزی از نوع کامپوزیتی که مشهورترین آن فایبرگلاس است، استفاده کرد. گریتینگ فایبرگلاس به علت وجود الیاف شیشه به عنوان تقویت‌کننده دارای استحکام بسیار بالایی در مقابل بارهای ضربه‌ای بوده، همچنین در برابر اسید، آتش‌سوزی، سرما، گرما و خوردگی مقاومت خوبی از خود نشان می‌دهد. فایده دیگر این نوع، عایق بودن آن در برابر الکتریسته است. از بیشترین کاربردهای گریتینگ کامپوزیتی، صنایع غذایی، برق و الکترونیک، کارخانه ها و آزمایشگاه‌های شیمیایی، خطوط گالوانیزه فلزات و ... را می‌توان نام برد.

• گریتینگ استنلس استیل

گاهی شرایط کاربردی نیازمند به تولید نوعی گریتینگ است که نسبت به شرایط جوی، رطوبت، محیط اسیدی و خوردنده مقاومت خوبی داشته باشد که این کار تنها با گالوانیزاسیون حل نمی‌شود، پس نوع دیگری از آن از جنس استنلس استیل که از فولاد گرید ۳۰۴ است برای تولید اجزای آن استفاده می‌شود. جالب توجه است که این محصول در انواع تسمه باربر در کنار تسمه، نیم‌تسمه و میلگرد رابط وجود دارد. جهت تولید راه‌پله‌های فلزی از کف پله گریتینگ و پاگردهای استنلس استیل می‌توان استفاده کرد. از دیگر کاربردهای شبکه فولاد ضد زنگ در صنایع غذایی، شیمیایی، داروسازی، پتروشیمی و... است.

• گریتینگ کامپوزیتی

گریتینگ کامپوزیتی نوعی شبکه تقویتی ساخته‌شده از رزین‌های پلیمری و الیاف شیشه است که به‌عنوان جایگزینی سبک و مقاوم برای نمونه‌های فلزی استفاده می‌شود. این محصول در برابر خوردگی، رطوبت و مواد شیمیایی مقاومت بسیار بالایی دارد و به همین دلیل در محیط‌های صنعتی و خورنده کاربرد گسترده‌ای پیدا کرده است. وزن کم در کنار استحکام مناسب، نصب و جابه‌جایی آن را آسان‌تر کرده و استفاده از آن را در پروژه‌های مختلف به‌صرفه‌تر می‌سازد.

انواع گریتینگ براساس ساختار

از نظر نحوه ساختار و نحوه اتصال اجزا، گریتینگ‌ها به چهار مدل رایج تقسیم می‌شوند که در ادامه هر یک را ذکر کرده‌ایم:

• تسمه در تسمه: اتصال تسمه‌های باربر و رابط؛ دارای استحکام بالا و مناسب صنایع سبک و سنگین.

• تسمه در نیم‌تسمه: مشابه مدل قبلی اما با وزن کمتر؛ مناسب کاربردهایی با بارگذاری متوسط.
• تسمه در میلگرد: استفاده از میلگرد ساده یا آجدار به‌جای تسمه رابط؛ سبک‌تر و مناسب فضاهایی با حساسیت وزنی.
• تسمه در چهارپهلو تابیده: در این گریتینگ رابط به جای تسمه و میلگرد پروفیل چهارپهلو با ابعاد یکسان و مشخص است.

انواع گریتینگ براساس ظاهر

علاوه‌بر جنس و ساختار، گریتینگ از نظر ظاهر نیز در رده‌های مختلفی قرار می‌گیرد که در ادامه آن‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهیم:

• گریتینگ اسلات: شبکه این سازه، از سوراخ‌های موازی یا نرده‌ای تشکیل شده است.
• گریتینگ پانچ: شبکه این محصول، از پانچ شدن سوراخ‌های مربعی و دایره‌ای تشکیل می‌شود.
• گریتینگ مشبک: سوراخ‌های این سازه، به صورت مستطیل و مربع است و تنها از تسمه و نیم‌تسمه برای رابط استفاده می‌شود.

انواع گریتینگ براساس مقاومت وزنی استاندارد بین المللی EN1433 اروپایی

باتوجه‌به اینکه استحکام و وزن گریتینگ در میزان تحمل بار و حوزه کاربرد آن اهمیت زیادی دارد، بررسی پارامترهایی مانند ضخامت، ابعاد و جنس اجزای تشکیل‌دهنده آن ضروری است. برای انتخاب دقیق‌تر، معمولاً از جدول وزن گریتینگ استفاده می‌شود؛ زیرا این جدول اطلاعات لازم درباره وزن و ظرفیت تقریبی انواع گریتینگ را در اختیار مصرف‌کنندگان قرار می‌دهد. بر همین اساس، استاندارد اروپایی این محصول صنعتی آن را در چند کلاس پرکاربرد دسته‌بندی کرده است:

• کلاس A15: گریتینگ‌های تهیه شده با این کلاس قابلیت تحمل یک و نیم تن به ازای هر محور خودرو دارند و معمولا برای فضاهای با تردد عابرین پیاده مناسب است. فضاهایی مثل محوطه‌های بدون تردد اتومبیل، آشپزخانه‌های صنعتی، استخر، موتورخانه و …
• کلاس B125: از این کلاس در کف پارکینگ‌ها، شروع و انتهای سطح شیب‌دار (رمپ) پارکینگ‌های خصوصی، کف کارخانه‌ها و سایر فضاهای مشابه که اتومبیل‌های سبک تردد دارند، می‌توان استفاده نمود و گریتینگ این کلاس قابلیت حمل بار تا ۱۲/۵ تن به ازای هر محور خودرو را دارد.
• کلاس C250: این کلاس مناسب فضاهای شهری، به عنوان جایگزین نهرهای روسی و شروع و انتهای سطح شیب‌دار پارکینگ‌های عمومی با تردد بالاست. همچنین در کف سوله‌هایی که ماشین آلات سنگین تردد دارند نیز می‌توان از این کلاس وزنی استفاده نمود. این کلاس قابلیت حمل بار تا ۲۵/۵ تن به ازای هر محور خودرو را دارد.
• کلاس F900: این کلاس در کاربردهای خاصی مثل کف فرودگاه‌ها استفاده می‌شود و قابلیت تحمل بار تا ۹۰ تن را دارد.
  در ادامه به معرفی چند گریتینگ معروف و پرکاربرد در صنعت که در دسته‌بندی‌های بالا قرار می‌گیرند، می‌پردازیم ولی قبل از آن نیاز است تا به پوشش‌دهی پرداخته شود.

مشخصات فنی گریتینگ

بررسی مشخصات فنی گریتینگ، نقش مهمی در انتخاب محصول مناسب برای پروژه‌های صنعتی و ساختمانی دارد. ویژگی‌هایی مانند ابعاد، نوع متریال، فاصله چشمه‌ها و ظرفیت تحمل بار، عملکرد و طول عمر گریتینگ را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. آشنایی با این مشخصات به مهندسان و خریداران کمک می‌کند تا متناسب با شرایط بهره‌برداری، بهترین نوع گریتینگ را انتخاب کنند. مهم‌ترین مشخصات این محصول عبارتند از: 

• نوع تولید: تسمه در تسمه، تسمه در چهارپهلو، تسمه در میلگرد و تسمه در نیم تسمه
• نوع پوشش: گالوانیزه گرم، بدون پوشش و رنگ صنعتی
• جنس متریال: استنللس استیل 304 و 316، فولاد ST37 و St52
• ضخامت تسمه باربر: از 3 تا 8 میلی‌متر

پوشش شبکه فلزی و غیر فلزی برای انواع گریتینگ

پوشش‌دهی برای انواع گریتینگ فلزی به سه حالت با استفاده از رنگ، پلی اتیلن و گالوانیزه گرم انجام می‌گیرد.
• پوشش با رنگ از همه ارزان‌تر است و ضخامت کمتری دارد. البته گاهی ابتدا عملیات پوشش گالوانیزه گرم انجام می‌شود و برای زیبایی بیشتر از رنگ روی آن استفاده می‌کنند.
• پوشش پلی اتیلن سبک به جهت مقاومت در برابر خوردگی و عایق کردن در مقابل جریان الکتریسیته استفاده می‌شود. همچنین در برابر رطوبت عایق مناسب و متوسط ضخامت این پوشش ۷۰۰ میکرون است.
• پوشش گالوانیزه گرم در صنایع پتروشیمی و کشتی‌سازی بیش‌ترین کاربرد را دارد و برای ایجاد مقاومت به زنگ زدگی ایجاد می‌شود. همچنین ظاهر آن با این نوع روکش زیباتر است.گاهی اوقات در صنعت شهرسازی از گریتینگ‌های مورد نیاز پارکینگ‌ها و حتی راه پله‌ها با گالوانیزه گرم استفاده می‌شود. گریتینگ گالوانیزه با متوسط ضخامت ۸۰ میکرون بر اساس استاندارد ASTM A132 در کارگاه‌ها به علت این که امکان تابیدگی در حین گالوانیزه وجود دارد، قلاب‌های ویژه‌ای برای گالوانیزه تعبیه می‌کنند.

کاربردهای گریتینگ

از موارد استفاده گریتینگ می‌توان به استفاده در مخازن نفت و گاز، سکوهای نفتی، کشتی‌سازی، راه‌پله‌های فرار، پله‌های اسپیرال (گردان)، سازه‌های فلزی، دریچه‌های کانال و... اشاره کرد که در ادامه به کاربردهای ان به تفکیک صنعت آشنا خواهیم شد.

• استفاده در صنعت پتروشیمی برای کف‌پوش، پله‌های سازه‌های شرکت‌های پتروشیمی، کف پوش دور مخازن پتروشیمی و پله‌های اسپیرال به علت نیاز به این سازه در پالایشگاه های نفت، سازه‌های فولادی، سکوهای نفتی و مخازن نفت و گاز
• در صنعت کشتی سازی به علت عبوردهی نور، هوا و آب برای کف‌پوش در بعضی نواحی کشتی
• در صنایع غذایی برای روکش دریچه های فاضلاب کف کارخانه به علت عبور و مرور مداوم لیفتراک در محیط کارخانه استفاده از گریتینگ های مستحکم و با ضخامت تسمه بالا یا فایبرگلاس نیاز است.
• در صنعت ساختمان به علت الزامی بودن ایجاد پله فرار در ساختمان‌های مرتفع، ایمنی و هزینه کم از آن برای کف‌پوش و سازه فولادی استفاده می‌شود.
• در پل‌سازی برای افزایش ایمنی و استحکام آن
• در شهرداری برای دریچه‌های فاضلاب شهری (معمولا از جنس فولاد ST37 و یا CK45 به عنوان پرکاربردترین گریتینگ‌های تولیدی در شهرسازی)

گریتینگ راه‌حلی کارآمد برای تحمل بارهای سنگین

درمجموع، این سازه‌های مشبک به‌دلیل ترکیب هم‌زمان استحکام بالا، وزن مناسب و انعطاف‌پذیری در طراحی، جایگاه ویژه‌ای در پروژه‌های صنعتی و عمرانی پیدا کرده‌اند. تنوع در جنس، ساختار و روش تولید باعث شده انتخاب آن‌ها متناسب با شرایط محیطی و نوع کاربری انجام شود و پاسخ‌گوی نیازهای متفاوت صنایع باشد. گریتینگ چه در قالب فلزی و چه در نمونه‌های کامپوزیتی، توانسته در محیط‌هایی با شرایط سخت مانند فضاهای صنعتی، تأسیساتی و شهری عملکرد قابل‌اعتمادی ارائه دهد. در نهایت، توجه به مشخصات فنی، محل استفاده و شرایط بهره‌برداری، مهم‌ترین معیار برای انتخاب نوع مناسب این محصول خواهد بود و می‌تواند نقش مستقیمی در افزایش ایمنی، دوام و کارایی پروژه ایفا کند.