نفت 70 دلاری و بحران ناتمام فولاد
به گزارش آهن آنلاین؛ براساس گزارش چشمانداز بازارهای کالایی بانک جهانی، جنگ ایران و آمریکا و اختلال در تردد کشتیها در تنگه هرمز، بزرگترین شوک انرژی جهان از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ را رقم زده است. بانک جهانی پیشبینی میکند قیمت انرژی در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۴ درصد افزایش یابد و بهای محصولات نیز بهطور متوسط ۱۶ درصد رشد کند؛ افزایشی که عمدتاً ناشی از رشد قیمت انرژی، کودهای شیمیایی و برخی فلزات کلیدی است. برای صنعت فولاد، این ارقام صرفاً چند عدد اقتصادی نیستند، بلکه مستقیماً بر هزینه تولید، حملونقل و تجارت جهانی فولاد تأثیر میگذارند.
با اینحال، شرایط مطابق پیشبینی اولیه بانک جهانی پیش نرفت. تنگه هرمز در ۱۷ ژوئن بازگشایی شد و قیمت نفت برنت از بیش از ۱۲۰ دلار در هر بشکه به حدود ۷۰ دلار کاهش یافت. هرچند بخشی از شوک انرژی تخلیه شده است، اما شرایط همچنان شکننده و وابسته به تحولات سیاسی منطقه است. به همیندلیل، قیمت انرژی و وضعیت تنگه هرمز همچنان مهمترین متغیرهای اثرگذار بر بازار فولاد و قیمت آهن آلات در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ به شمار میروند.
شوک انرژی؛ آنچه بانک جهانی ثبت کرد
حملات به زیرساختهای انرژی و اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز، مسیری که حدود ۳۵ درصد تجارت دریایی نفت خام جهان از آن عبور میکند، یکی از بزرگترین شوکهای عرضه نفت در دهههای اخیر را رقم زد. در اوج بحران، حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی نفت تحتتأثیر قرار گرفت. پیامد این شوک بهسرعت در بازارهای کالایی نمایان شد. بانک جهانی پیشبینی میکند قیمت کودهای شیمیایی در سال ۲۰۲۶ حدود ۳۱ درصد افزایش یابد که بخش زیادی از آن به جهش ۶۰ درصدی قیمت اوره مربوط میشود. همزمان، تقاضا برای داراییهای امن باعث شد قیمت فلزات گرانبها رشد قابلتوجهی داشته باشد و فلزات پایه مانند آلومینیوم، مس و قلع نیز به سطوح تاریخی جدیدی برسند.
بازار فولاد نیز از سه مسیر اصلی تحت فشار قرار گرفت. نخست، هزینه انرژی فولادسازانی که از کوره قوس الکتریکی (EAF) استفاده میکنند، بهدلیل افزایش قیمت برق و گاز بالا رفت. دوم، هزینه حملونقل سنگ آهن، قراضه و محصولات فولادی افزایش یافت، زیرا ریسکهای جنگی بالا رفت و بسیاری از کشتیها مسیر خود را تغییر دادند. سوم، آسیب به زیرساختهای انرژی و ذخیرهسازی در ایران، بخشی از تولید و صادرات فولاد نیمهساخته را با اختلال مواجه کرد و عرضه منطقهای را کاهش داد. به گفته ایندرمیت گیل، اقتصاددان ارشد بانک جهانی، جنگها ابتدا از مسیر افزایش قیمت انرژی، سپس از طریق رشد قیمت مواد غذایی و در نهایت با تشدید تورم و افزایش هزینه تأمین مالی، بر اقتصاد جهانی فشار وارد میکنند.
هرمز باز شد، اما بحران به پایان نرسیده است
بانک جهانی در گزارش آوریل خود فرض کرده بود که شدیدترین اختلالها تا ماه مه پایان مییابد و تنگه هرمز بهتدریج تا پایان سال ۲۰۲۶ به شرایط عادی بازمیگردد. اما روند تحولات سریعتر از انتظار بود. پس از اجرای تفاهم میان ایران و آمریکا در ۱۷ ژوئن، تردد نفتکشها از تنگه هرمز به سرعت از سر گرفته شد و حجم عبور روزانه به سطح پیش از جنگ رسید. این اتفاق بلافاصله بر بازار نفت تأثیر گذاشت و قیمت نفت برنت تا دوم ژوئیه به حدود ۷۰.۷۸ دلار در هر بشکه کاهش یافت. در نگاه نخست، به نظر میرسد شوک انرژی پایان یافته است، اما سه عامل مهم مانع بازگشت کامل بازار به شرایط قبل از جنگ میشوند.
- نخست اینکه آتشبس همچنان شکننده است. پایان تعلیق تحریمها در ۲۱ اوت و تداوم اختلافات سیاسی میان تهران و واشنگتن، همچنان ریسک بازگشت تنشها را زنده نگه داشته است.
- دوم اینکه بازسازی زیرساختهای آسیبدیده زمانبر خواهد بود. بخش مهمی از تأسیسات نفتی، پالایشگاهها و خطوط لوله منطقه در جریان جنگ آسیب دیدند و برآوردها نشان میدهد بازگشت کامل ظرفیت صادراتی منطقه ممکن است تا سال ۲۰۲۷ ادامه داشته باشد.
- سوم اینکه بازگشت عرضه نفت به بازار لزوماً به معنای احیای تقاضا نیست. بخشی از مشتریان نفت ایران در طول بحران، زنجیره تأمین خود را تغییر دادهاند و مشخص نیست تقاضا با همان سرعت گذشته به بازار بازگردد.
بازار فولاد همچنان با هزینههای بالا مواجه است
کاهش قیمت نفت به حدود ۷۰ دلار به معنای پایان مشکلات صنعت فولاد نیست. جنگ ایران و آمریکا آثار ساختاری بر بازار انرژی و مواد اولیه بر جای گذاشته که بهسرعت از بین نخواهند رفت. در اروپا، قیمت گاز طبیعی بین ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۶۰ درصد افزایش یافت. هرچند بخشی از این رشد به بحران هرمز مربوط میشود، اما بازار گاز اروپا با محدودیتهای ساختاری نیز مواجه است. به همین دلیل، بسیاری از تولیدکنندگان فولاد در آلمان، ایتالیا و اسپانیا همچنان با هزینههای انرژی بالایی روبهرو هستند.
بازار قراضه نیز شرایط مشابهی دارد. اختلال در عرضه قراضه خاورمیانه باعث شد قیمت قراضه HMS در ماه آوریل به بیش از ۴۱۸ دلار در هر تن برسد. اگرچه این قیمتها اکنون تا حدودی تعدیل شدهاند، اما افت قیمتها بیشتر ناشی از بازگشت تدریجی جریان عرضه است و نشانهای از بهبود تقاضای جهانی محسوب نمیشود. در بازار سنگآهن نیز چشمانداز چندان امیدوارکننده نیست. قیمت سنگ آهن به کمتر از ۱۰۰ دلار در هر تن رسیده که پایینترین سطح از اوت ۲۰۲۵ محسوب میشود. ضعف تقاضای فولاد در چین، رشد موجودی بنادر و افزایش عرضه از سوی استرالیا و پروژه سیماندو، همچنان فشار نزولی بر بازار سنگآهن وارد میکند.
بدترین سناریو هنوز حذف نشده است
بانک جهانی در کنار سناریوی پایه، یک سناریوی بدبینانه را نیز مطرح کرده است. در این سناریو، آسیب بیشتر به تأسیسات نفت و گاز و کندی روند بازگشت صادرات میتواند میانگین قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۶ را به حدود ۱۱۵ دلار در هر بشکه برساند. اگرچه این سناریو هنوز محقق نشده، اما کاملاً منتفی نیز نیست. پایان تعلیق تحریمها، شکنندگی توافقات سیاسی و احتمال بازگشت تنشها، همچنان ریسک جهش دوباره قیمت انرژی را حفظ کرده است.
برای بازار فولاد، بازگشت نفت به سطوح بالای ۱۱۰ دلار میتواند فشار مضاعفی ایجاد کند؛ زیرا این اتفاق در شرایطی رخ میدهد که تقاضای جهانی فولاد ضعیف است، کارخانههای چینی با حاشیه سود اندک فعالیت میکنند و محدودیتهای تجاری در اروپا نیز تشدید شده است. ترکیب افزایش هزینه تولید و ضعف تقاضا میتواند شرایط رکودی و تورمی دشواری را برای صنعت فولاد جهان رقم بزند.
این شرایط برای فولاد ایران چه معنایی دارد؟
در داخل ایران نیز آثار جنگ تنها به حوزه انرژی محدود نشده است. آسیب به زیرساختهای ذخیرهسازی و شبکه برق، بخشی از ظرفیت عملیاتی فولادسازان را تحتتأثیر قرار داد. همزمان، رشد تورم و افزایش هزینههای اقتصادی، فشار مضاعفی بر صنعت فولاد و بازار داخلی وارد کرده است. بازسازی ظرفیت تولید و احیای جایگاه صادراتی فولاد ایران فرآیندی زمانبر خواهد بود و تا حد زیادی به روند تحولات سیاسی و اقتصادی منطقه بستگی دارد. به همین دلیل، فعالان بازار فولاد ایران باید علاوه بر متغیرهای داخلی، تحولات بازار جهانی انرژی و روند مذاکرات سیاسی را نیز با دقت دنبال کنند.
سه سناریوی احتمالی برای بازار فولاد در نیمه دوم ۲۰۲۶
باتوجهبه شرایط متغیر بازار انرژی، روند مذاکرات سیاسی و وضعیت تقاضای جهانی فولاد، چشمانداز نیمه دوم سال ۲۰۲۶ همچنان با عدمقطعیت زیادی همراه است. مسیر آینده بازار تا حد زیادی به قیمت نفت، وضعیت تنگه هرمز و سیاستهای اقتصادی چین بستگی دارد. بر همین اساس، میتوان سه سناریوی اصلی برای بازار فولاد در نیمه دوم ۲۰۲۶ متصور بود؛ سناریوهایی که هر کدام میتوانند بر قیمت مواد اولیه، هزینه تولید و روند قیمت آهنآلات در بازار جهانی تأثیر متفاوتی بگذارند.
- سناریوی پایه (احتمال ۶۰ درصد): تفاهمهای سیاسی حفظ میشود، تنگه هرمز باز میماند و قیمت نفت در محدوده ۷۵ تا ۹۰ دلار تثبیت میشود. هزینه تولید فولاد بهتدریج کاهش مییابد، اما ضعف تقاضای چین مانع از رشد جدی بازار خواهد شد.
- سناریوی صعودی (احتمال ۲۰ درصد): چین بستههای جدید محرک اقتصادی را اجرا میکند و تقاضای فولاد در این کشور افزایش مییابد. در نتیجه، قیمت میلگرد و سایر محصولات فولادی روندی صعودی به خود میگیرند و قیمت سنگآهن نیز بار دیگر از مرز ۱۱۰ دلار در هر تن عبور میکند.
- سناریوی نزولی (احتمال ۲۰ درصد): تفاهمهای سیاسی از بین میرود و تنشها دوباره به تنگه هرمز بازمیگردد. قیمت نفت از ۱۰۰ دلار عبور میکند و صنعت فولاد با افزایش هزینه تولید و ضعف تقاضا بهطور همزمان مواجه میشود.
