جدول استاندارد ورق‌های فلزی کدام است؟

ورق‌های فلزی یکی از پرکاربردترین محصولات فولادی در صنایع مختلف هستند که باتوجه‌به نوع فولاد، روش تولید و کاربرد نهایی، در استانداردهای متفاوتی تولید می‌شوند. شناخت استاندارد ورق‌های فلزی به خریداران و فعالان حوزه آهن کمک می‌کند تا محصولی متناسب با نیاز پروژه انتخاب کنند و از نظر کیفیت، مقاومت و عملکرد، انتخاب دقیق‌تری داشته باشند.

مشخصات فنی هر ورق شامل: گرید فولاد، ضخامت ورق، ابعاد و خواص مکانیکی، نقش مهمی در تعیین کاربرد آن دارد. به‌همین‌دلیل، آشنایی با ضخامت ورق‌های فولادی موجود در بازار و بررسی مشخصات آن‌ها پیش از خرید اهمیت زیادی دارد. در این مقاله به بررسی استاندارد انواع ورق‌های فلزی، مشخصات فنی آن‌ها و نکات مهمی مانند ابعاد ورق آهن می‌پردازیم تا انتخاب ورق مناسب برای کاربردهای مختلف ساده‌تر شود.

یکی از پارامترهای استاندارد ورق‌های فلزی، نوع فولادی است که با آن ورق را می‌سازند و مورد دیگر که باید در ساخت ورق‌های فلزی رعایت شود، ابعاد ورق‌ فلزی مثل ورق آجدار و گالوانیزه است. این ابعاد معمولا در یک جدول وزنی نوشته می‌شود.

استاندارد ورق‌های فلزی

ورق فلزی اساس تمامی مهندسی امروز است. پس باید برای یک ماده‌ اولیه که قرار است در ساخت بسیاری از وسایل استفاده شود، استاندارد به ‌شکل دقیق رعایت شود. استاندارد ورق‌های فلزی از چند جهت مورد بررسی قرار می‌گیرد و یکی از استانداردهایی که در ورق‌های فلزی رعایت می‌شود نوع فولادی است که با آن ورق را می‌سازند. برای ساخت ورق‌های فلزی فولادها تحت دمای خاص گرما داده شده و مسطح می‌شود. استاندارد دیگری که باید در ساخت ورق‌های فلزی رعایت شود ابعاد ورق‌ فلزی است. این ابعاد در یک جدول وزنی نوشته می‌شود و معمولاً سازندگان، ورق‌های فلزی را تحت آن ابعاد می‌سازند. استاندارد جدول وزنی تاثیر مستقیم در قیمت انواع ورق دارد برای همین توجه به این استاندارد معمولاً هم برای فروشنده و هم برای خریدار بسیار مهم است.

استاندارد ورق روغنی

نام دیگر ورق روغنی، ورق سرد است. این ورق در صنایع خودروسازی، ساختمانی و لوازم خانگی کاربرد دارد. دلیل این استفاده به شکل ظاهری و صیقل ورق روغنی برمی‌گردد. فرآیند ساختن ورق روغنی با نورد سرد است؛ به این صورت که ابتدا ورق سیاه با ضخامت بالا در نورد سرد قرار گرفته و بعد از کشش به ضخامت پایین‌تر تبدیل می‌شود و ورق سرد یا ورق روغنی بعد از اتمام فرآیند نورد سرد ورق به ‌دلیل جلوگیری از زنگ زدگی روغن‌کاری می‌شود.

ورق‌های روغنی تولیدی بر اساس کیفیت به دو شکل ورق روغنی با کیفیت معمولی و ورق روغنی با کیفیت کششی تقسیم‌ بندی می‌شود:

• ورق روغنی کیفیت معمولی

این نوع از ورق بدون ترک‌خوردگی و دارای سطحی ‌صاف است و با استاندارد فولاد ST12 ساخته می‌شود. از جمله مزایای فولاد ST12 جوش‌پذیری خوب این نوع فولاد است.

• ورق روغنی با کیفیت کششی

این نوع از ورق با دو نوع فولاد خاص به نام ST13 و ST14 ساخته می‌شود.فولاد ST13 خاصیت کششی داشته و برای شکل دادن به ورق بیشتر استفاده می‌شود. فولاد ST14 در پروسه‌ ساخت و در هنگام اکسیژن زدایی توسط آلومینیوم اکسیژن زدایی انجام می‌شود. نوع ورق ST13 به ورق روغنی نیمه کشش و ورق ST14 به ورق فوق کشش معروف است. ورق‌های روغنی که با فولاد ST14 ساخته می‌شود، معمولا شش ماه پس از تولید در خط مصرف نهایی استفاده می‌کنند؛ باتوجه با تاریخ انقضای مصرف، قیمت ورق روغنی در بازار می تواند متغییر باشد.

ورق روغنی نیز جدول استانداردی دارد که به شکل زیر تعریف می‌شود:

استاندارد ورق آجدار

ورق آجدار نوعی ورق فلزی است که روی آن با الگوهای خاصی شکل داده شده است. این اشکال در فرم‌های لوزی، ستاره و دایره است و بیشتر در کف آسانسور، پله‌های برقی، پل‌های عابر پیاده دیده می‌شود. ساخت ورق‌های آجدار به شکل نورد گرم است. به این ترتیب که شمش‌های تختال در کوره‌های پیش گرم عبور کرده و با غلتک‌های مخصوص نورد می‌شوند. فرم‌دهی به ورق در انتهای خط اتفاق می‌افتد، زمانی ‌که ورق در حال عبور از غلتک نورد است، یکی از غلتک‌ها روی ورق را شکل می‌دهد. به این ترتیب ورق آجدار تولید می‌شود. جنس ورق‌های آجدار معمولاً فولادی، استیل و آلومینیوم است. ورق‌های آجدار فولادی از فولاد ST37،ST52 و St44، ورق‌های استیل از استیل 304 و ورق‌های آجدار آلومینیوم از آلومینیوم T6-6061ساخته می‌شوند. در صورت تمایل به کسب اطلاعات بیشتر درباره این محصول می‌توانید به مقاله ورق آجدار چیست مراجعه کنید.

ورق‌های آجدار یکی از مهم‌ترین ورق‌ها‌ در صنایع ساختمان‌سازی است. قیمت ورق‌ آجدار متفاوت است و بسته به نوع آلیاژ مصرفی تعیین می‌شود.

استاندارد ورق سیاه

هنگامی ‌که در عملیات ذوب ورق در دمای بالا، رنگ ورق مات می‌شود، به این نوع ورق، ورق سیاه می‌گویند. ورق سیاه در صنایع ساختمانی، ساخت مخازن نفتی، کشتی‌سازی، خودروسازی و ساخت تانکر استفاده می‌شود. در تولید ورق سیاه که به ورق گروه گرم نیز معروف است از فولادهایی در رنج ST37 تا ST52 استفاده می‌شود. فرآیند تولید ورق سیاه به این صورت است که تختال ابتدا حرارت داده می‌شود، سپس فولاد حرارت داده شده از غلتک‌های نورد عبور داده می‌شود که سبب کاهش ضخامت و افزایش طول می‌شود. مجددا تختال تحت دمای ۱۲۸۰ درجه سانتی‌گراد قرار گرفته و بعد از گرم کردن، تختال با آب پوسته زدایی می‌شود که این عملیات سبب کاهش ضخامت ۷۵ درصدی ورق سیاه و افزایش عرض آن می‌شود. نورد خشن و پوسته‌زدایی دو مرحله مهم در تولید ورق سیاه هستند که با کنترل ضخامت و ابعاد ورق، نقش مهمی در تعیین مشخصات نهایی آن دارند و از عوامل مؤثر بر قیمت ورق سیاه به‌شمار می‌روند. در بازار، دو نوع ورق سیاه مشاهده می‌شود:

• ورق سیاه صنعتی: در این مدل ورق استاندارد A516-GR ،A283 و ST52 استفاده می‌شود. ورق سیاه صنعتی بیشتر در صنایع کشتی‌سازی و مخزن‌سازی استفاده می‌شود.
• ورق سیاه معمولی: در این مدل ورق از فولاد ST37 استفاده می‌شود. از ورق سیاه معمولی در صنایع ساختمانی و سوله‌سازی استفاده می‌شود.

ورق سیاه تولیدی به صورت شیت و یا رول به بازار وارد می‌شود که جدول استاندارد آن به شرح زیر است:

قیمت ورق سیاه، که یکی از پرمصرف ترین ورق های فولادی در بازار است، تحت تاثیر عوامل مختلفی دچار تغییر می شود و شما می توانید لیست نرخ برخی از انواع این مقطع را در زیر مشاهده کنید:

• قیمت ورق st52
• قیمت ورق a516
• قیمت ورق a283
• قیمت ورق st37

استاندارد ورق گالوانیزه

در بعضی از زمان‌ها برای جلوگیری از خورد‌‌گی ورق فولاد، ورق توسط فلز روی گالوانیک می‌شود. به فرآیند پوشاندن فلز اصلی توسط یک فلز محافظ گالوانیک گفته می‌شود. با توجه به تفاوت ترکیب گالوانیزه در کشورهای مختلف استانداردهای وزن ورق گالوانیزه نیز متفاوت است. در کشور آمریکا استاندارد ASTM A653، در اروپا استاندارد EN 10346 و در روسیه استاندارد GOST 14918 رعایت می‌شود که با توجه به استانداردهای مختلف نوع فولاد نیز متفاوت خواهد بود. برای همین ترکیب شیمیایی فولاد نیز متفاوت خواهد بود. 

در استاندارد آمریکایی نوع فولاد با توجه به شکل‌پذیری ورق متفاوت است.
فولاد تجاری مارک CS، فولاد شکل‌پذیر FS، فولاد BHS، فولاد کشش عمیق DDS، فولاد کشش عمیق EDDS و فولاد ساختمانی SS است که بالغ بر ۴۰ یا ۵۰ مدل ترکیب شیمیایی مختلف برای این نوع آلیاژها نوشته شده است. به طور مثال در فولاد CS سه مدل مختلف A ،B و C وجود دارد که جدول آن به شرح زیر است:

اما در مورد جدول وزنی معمولا با توجه به کاربرد یکسان این فلز در صنعت، جدول وزن ورق گالوانیزه یکسان خواهد بود.

استاندارد ورق آلومینیوم

ورق آلومینیوم ورقی بسیار سبک و با ضخامت بسیار باریک است. این ورق که در ضخامت‌های مختلف تولید می‌شود، گاه به ‌اندازه یک ورق کاغذ ضخامت دارد. ورق‌های آلومینیومی انواع مختلف دارد که عبارت است از:

• ورق‌های آجدار
• ورق‌های الکترواستاتیک
• ورق‌های ذوزنقه‌ای
• ورق‌های آلومینیوم رنگی
• ورق‌های آلومینیوم کامپوزیتی
• ورق‌های امباس

ورق‌های آلومینیومی به طور کل از انعطاف بسیار بالا، خم‌پذیری و شکل‌پذیری برخوردارند. وزن ورق‌های آلومینیوم بسیار سبک است. ورق‌‌ آلومینیومی براق و در برابر خوردگی بسیار مقاوم است؛ به همین خاطر قیمت ورق آلومینیوم به آلیاژهای مختلف آن وابسته است.

ورق‌های آلومینیومی در 8 گروه مختلف قرار می‌گیرند که از گروه ۱۰۰۰ تا ۸۰۰۰ متفاوت است. آلومینیوم‌های خالص تجاری در گروه ۱۰۰۰ طبقه‌بندی می‌شوند اما بقیه‌ گروه‌ها یعنی گروه ۲۰۰۰ تا ۸۰۰۰ به ورق‌های آلومینیومی آلیاژی اختصاص دارند. در بازار ایران گروه‌های ۱۰۰۰ تا ۷۰۰۰ موجود است و دو ورق آلومینیومی که در ایران بیش از ورق‌ها کاربرد دارند عبارتند از ورق 6061 و 7075.

استاندارد مکانیکی ورق 6061 بر حسب نوع عملیات حرارتی با توجه به جدول زیر است:

جدول استاندارد وزنی ورق آلومینیوم به شرح زیر است؛ باتوجه به این جدول، قیمت ورق آلومینیوم رنگی نیز به وزن و ضخامت آن وابسته است.

استاندارد ورق رنگی

در بعضی از صنایع لازم است که ورق‌های فلزی رنگ شوند و بعد مورد استفاده قرار گیرند. مثلا در ساخت شیروانی‌ها استفاده از ورق رنگی جلوه‌ی خاصی به ساختمان می‌دهد. طرح‌هایی مثل شیروانی، شادولاین، ذوزنقه و کرکره‌ای نوعی از ورق‌های رنگی است. ورق‌های رنگی معمولاً ورق‌های گالوانیزه هستند که برای این نوع از ورق ابتدا ناخالصی‌ها و چربی‌های ورق گرفته می‌شود و سپس ورق برس‌کاری انجام می‌گیرد. در مرحله‌ برس‌کاری ورق فلزی صاف و یکنواخت می‌شود، سپس با آب شستشو داده و بعد از خشک شدن ابتدا یک لایه رنگ پایه روی ورق پاشیده می‌شود. زمانی که رنگ پایه خشک شد ورق‌ با رنگی مانند پلی‌استر یا پلی اورتا رنگ می‌شود. در مرحله‌ آخر ورق در کوره پخته می‌شود. ورق‌های رنگی استاندارد مشخصی ندارند زیرا بیشتر بر اساس سفارش مشتری ساخته می‌شود. تنها ابعاد استاندارد این ورق ۱۰۰ در ۲۰۰ است، البته بعضی از کارخانه‌ها استاندارد زیر را رعایت می‌نمایند. 

استاندارد ورق اسید‌شویی

همانطور که از اسم اسیدشویی پیدا است، زمانی که ورق توسط فرآیند نورد گرم تولید می‌شود و ناخالصی‌های ورق با استفاده از اسید کلردیدریک پاک می‌گردد، اسیدشویی انجام می‌گیرد. عمده مصرف ورق اسید‌شور شده در صنعت اتومبیل‌سازی است. ورق‌های مورد استفاده در خودرو‌سازی باید مقاوم باشند پس لازم است نوع ورق به‌گونه‌ای انتخاب شود که در برابر خوردگی مقاومت نماید. ورق‌های اسیدشور شده بسته به نوع مصرف آن از استانداردهای متفاوتی دارند.

استاندارد جدول وزنی ورق اسیدشویی به شرح زیر است:

نکات مهم در انتخاب ورق فولادی مناسب

انتخاب ورق فولادی مناسب به عوامل مختلفی مانند نوع کاربرد، شرایط محیطی، استاندارد تولید و مشخصات فنی محصول بستگی دارد. شناخت تفاوت میان انواع ورق‌های فولادی و بررسی ویژگی‌هایی مانند گرید فولاد، ضخامت و ابعاد، به خریداران کمک می‌کند تا محصولی متناسب با نیاز پروژه خود انتخاب کنند. مهم‌ترین نکاتی که هنگام انتخاب ورق فولادی باید در نظر گرفت عبارت‌اند از:

• نوع ورق فولادی: ابتدا باید باتوجه‌به کاربرد موردنظر، نوع مناسب ورق مانند ورق سیاه، روغنی، گالوانیزه، رنگی یا آجدار انتخاب شود؛ زیرا هرکدام ویژگی‌ها و کاربردهای متفاوتی دارند.
• استاندارد و گرید فولاد: استاندارد تولید و گرید فولاد، مشخص‌کننده خواص مکانیکی و میزان مقاومت ورق است و باید متناسب با نیاز پروژه انتخاب شود.
• ضخامت و ابعاد ورق: ضخامت، عرض و طول ورق از عوامل مهم در عملکرد نهایی محصول و همچنین وزن و قیمت ورق فولادی محسوب می‌شوند.
• شرایط محیطی و محل استفاده: در محیط‌های مرطوب یا خورنده، استفاده از ورق‌هایی با مقاومت خوردگی بالاتر مانند ورق گالوانیزه می‌تواند دوام محصول را افزایش دهد.
• کیفیت سطح و روش تولید: نوع فرآیند تولید و کیفیت سطح ورق بر قابلیت شکل‌دهی، جوشکاری و عملکرد آن در کاربردهای مختلف تأثیر می‌گذارد.